Mushrooms for life
Το κοκτέιλ «κυκεών» – Τις τελευταίες ημέρες των «Ελευσίνιων Μυστηρίων», πιθανότατα το βράδυ της 20ης του Βοηδρομιώνος, οι μύστες διέκοπταν τη νηστεία και έπιναν ένα ποτό που ονομαζόταν «κυκεών». Η πόση του κυκεώνα γινόταν προς ανάμνηση της διακοπής της νηστείας και της πόσης ενός τέτοιου κοκτέηλ από τη θεά Δήμητρα, τις ημέρες που εκείνη αναζητούσε την κόρη της Περσεφόνη.
Το ποτό αυτό το παρασκεύαζαν δύο οικογένειες ιεροφαντών της Ελευσίνας από γενιά σε γενιά, αλλά η εκτέλεση της συνταγής και τα συστατικά που χρησιμοποιούσαν παρέμειναν μυστικά. Βέβαια, στο στίχο 208 του ομηρικού ύμνου προς τη Δήμητρα αναφέρεται πως τα συστατικά του ποτού είναι το νερό, το κριθάρι και ο δυόσμος.
Τα «Ελευσίνια Μυστήρια» τελούνταν στην αρχαιότητα προς τιμή της θεάς Δήμητρας και διαρκούσαν εννέα ημέρες. Οι τελετές πραγματοποιούνταν στο διάστημα από την 15η έως την 23η του Βοηδρομιώνος, δηλαδή στο διάστημα από τα μέσα Σεπτεμβρίου έως τα μέσα Οκτωβρίου.
Η τέλεση των μυστηρίων της Ελευσίνας διήρκησε από το 1450 π.Χ. μέχρι το 393 μ.Χ. Μάλιστα, η τέλεση των μυστηρίων στην περιοχή της Μικράς Ασίας διατηρήθηκε έως και τον 8ο αιώνα μ.Χ., ασφαλώς κάτω από άκρα μυστικότητα, καθώς τέτοιες ειδωλολατρικές τελετές είχαν απαγορευτεί από τον Χριστιανισμό.
Κατά τη διάρκεια της γιορτής, οι μύστες απείχαν από τη λήψη συγκεκριμένων τροφών και σε ορισμένες περιπτώσεις η νηστεία προέβλεπε ακόμη και πλήρη ασιτία.
Ο ομηρικός ύμνος εἰς Δήμητραν
Μετάφραση
“Τότε η Μετάνειρα γιέμωσε γλυκό κρασί την κούπα της το ’δωσε μ’ αρνήθηκε εκείνη λέγοντάς της πως δεν της επιτρέπεται οίνο ερυθρό να πίνει. Κριθάρι θέλησε και νερό αφού το αναμείξουν να της το δώσουν για να πιει, με δυόσμο αλεσμένο. Έτσι σαν τον ετοίμασε αυτή τον κυκεώνα καθώς παράγγειλε η θεά της τον παρουσιάζει.”
Όμως, αν λάβει κανείς υπόψη πως η συνταγή ήταν όντως μυστική και πως οι μύστες μετά την πόση του κυκεώνα ένιωθαν ζαλισμένοι και βρίσκονταν σε σωματική και πνευματική ευφορία, σίγουρα ο κυκεών θα περιείχε και κάποιο παραισθησιογόνο συστατικό ή μαγικά μανιτάρια.
Η σύσταση του κυκεώνα
Μέχρι σήμερα, δεν έχει εξακριβωθεί η ακριβής σύσταση του κυκεώνα. Μια πρώτη απόπειρα για να προσδιοριστεί η παραισθησιογόνος ουσία που περιείχε ο κυκεών έγινε από τους ερευνητές Wasson και Graves. Οι δύο ερευνητές υποστήριξαν πως για την παρασκευή του κυκεώνα πιθανότατα χρησιμοποιούσαν εκχύλισμα από τα μανιτάρια του είδους Panaeolus papilionaceus που ευδοκιμούσαν στην Αττική.
Ο Παναίολος ο πεταλουδοειδής είναι ένα τοξικό-παραισθησιογόνο μανιτάρι, το οποίο συνήθως αναπτύσσεται σε κοπριά αλόγου ή βοοειδών. Αυτό το είδος των μανιταριών περιέχει ψιλοκυβίνη, η οποία είναι ινδολογικό αλκαλοειδές και ισχυρό παραισθησιογόνο.
Οι ίδιοι ερευνητές παραθέτουν και μια δεύτερη θεωρία για την ψυχεδελική δράση του κυκεώνα. Υποστηρίζουν, λοιπόν, πως το ίδιο το κριθάρι θα μπορούσε να προσφέρει την ψυχεδελική δράση του κυκεώνα.
Πώς μετατρεπόταν το κριθάρι σε παραισθησιογόνα ουσία;
Εάν το χρησιμοποιημένο κριθάρι προσβληθεί αρκετά από τους μύκητες Claviceps purpurea και λιγότερο από τους μύκητες Claviceps paspali, τότε το κριθάρι βγάζει τη λεγόμενη ερυσίβη, η οποία γίνεται αντιληπτή όταν εμφανισθεί ελαφρύς καστανοκόκκινος χρωματισμός πάνω σ’ αυτό. Η ερυσίβη αποδεδειγμένα έχει ψυχεδελικές ιδιότητες, καθώς εμπεριέχει το λυσεργικό οξύ, μια ένωση η οποία είναι συνθετικός πρόδρομος του LSD.
Βίντεο με ελληνικούς υπότιτλους: Ταξίδευαν οι Αρχαίοι Έλληνες με LSD?
Οι αρχαίοι ιεροφάντες, λοιπόν, θα έπρεπε για την παρασκευή του κυκεώνα να παράγουν τεχνητή ερυσίβωση, πράγμα που δεν μπορούσε εύκολα να γνωρίζει ο λαός και έτσι διαφυλασσόταν μυστική η όλη διαδικασία.
Συνεπώς, τα συστατικά του κυκεώνα που αναφέρονται στον ομηρικό ύμνο είναι αληθή, απλώς δεν παρατίθεται η ακριβής διαδικασία της παρασκευής αυτού του ποτού. Η προσθήκη μέντας ή φλισκουνιού στο μείγμα είχε σκοπό την αποφυγή εμετού και ναυτίας που συνήθως προκαλούν τα εργολινικά αλκαλοειδή.
Η μέντα, ο δυόσμος και το φλισκούνι ασφαλώς δεν περιέχουν καμία ψυχεδελική ουσία. Ωστόσο, κάποιοι ερευνητές υποστηρίζουν, όπως ο Kereny’s, ότι τα αιθέρια έλαια που περιέχουν τα φυτά αυτά μπορεί να προκαλέσουν παραισθήσεις μετά από πολυήμερη νηστεία.
«Τα βιβλία, πέρα από την εμπειρία του Χόφμαν να παρασκευάσει και να πιει κυκεώνα, αγγίζουν κι άλλα θέματα», επισημαίνει ο υπεύθυνος του μικρού εκδοτικού οίκου «Κυκεών tales» Ηλίας Μοναχολιάς. Και συνεχίζει:
«Γιατί τέτοιες ουσίες χρησιμοποιούνταν στα Ελευσίνια Μυστήρια και γιατί εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται και σήμερα από ινδιάνικες φυλές κατά τη διάρκεια θρησκευτικών τελετών; Και γιατί μια τέτοια χρήση απορρίπτεται στη χριστιανική λειτουργία;»
Η απάντηση είναι ότι ο χριστιανισμός λατρεύει μια θεϊκή δύναμη ενθρονισμένη στον Παράδεισο, δηλαδή μια δύναμη που υπάρχει έξω από το άτομο. Αντίθετα, στην Ελευσίνα, το ζητούμενο ήταν μια σπάνια οραματική εμπειρία που μετέτρεπε τα άτομα σε μύστες».
Ο Καρλ Ρακ, ο μόνος επιζών σήμερα, συνέχισε τις έρευνες μόνος του, στον ίδιο δρόμο. Το 2006 εκδόθηκε στις ΗΠΑ το βιβλίο του «Τα μυστικά της Αρχαίας Ελευσίνας: Τα ιερά μανιτάρια της θεάς».
ΚΥΚΕΩΝΑΣ ΚΙΡΚΗΣ
Μισό ποτήρι σιμιγδάλι, κάπου 2 ποτήρια κρασί, καμιά 250ρια γραμμάρια μαλακό ανάλατο λευκό τυρί (οποιουδήποτε τύπου πλην μυζήθρας) και μέλι. Οι αναλογίες δεν είναι δεσμευτικές.
Η παρασκευή είναι απλούστατη. Απλά βάζεις το σιμιγδάλι με το κρασί και το ζεσταίνεις. Διαλύεις μέσα το τυρί και βάζεις τόσο μέλι για όσο γλυκό θες να το κάνεις. Το φέρνεις αργά σε βράση, το κατεβάζεις από τη φωτιά και το ανακατεύεις μέχρι να δέσει.
Αν το θες πιο αραιό, ώστε να πίνεται βάζεις έξτρα κρασί. Γίνεται με οποιοδήποτε κρασί, γλυκό ή μη, καλή είναι η μαυροδάφνη ή το αραιωμένο κονιάκ. Πάει και κανέλα.
Με κάτι τέτοιο είχε ταϊσει η Κίρκη τους άνδρες του Οδυσσέα για να τους κάμει γουρούνια. Όντως “βαράει”
Παρατήρησις “τροφής”:
Σύμφωνα με τον κο Μιχαὴλ Ἀλεξανδρῆ, που έχει μελετήσει επισταμένως τον Όμηρο και εμπιστεύομαι τις γνώσεις του, “Ὁ κυκεὼν ἦταν μεῖγμα ἢ κρᾶμα ἀπὸ Πράμνειο οἶνο (μαῦρο δυνατὸ καὶ στυφό), γίδινο τυρὶ τριμμένο καὶ ἄλφιτα λευκά (Λ 638-641). Στοὺς μεταγενεστέρους χρόνους, σύμφωνα μὲ τὸν Θεόφραστο (Χαρακτῆρες, Δ, 1-2), ὁ κυκεὼν ἦταν εὔχρηστος μεταξὺ τῶν χυδαίων”.
Και συνεχίζει, γιά “τὸν Πράμνειον οἶνον”: Ὀνομάστηκε ἔτσι ἀπὸ τὸ Πράμνη, ἕνα ὄρος τῆς Ἰκαρίας, ἢ ἀπὸ περιοχὴ τῆς Ἐφέσου ἢ τῆς Σμύρνης, ἢ ἀπὸ τὴν παλαιὰ ἄμπελο πραμνία (ἐκ τοῦ πρέμνον= στέλεχος, κορμός), ἢ ἀπὸ τὴ ρίζα πρη (πίμπρημι= πυρπολῶ).
Φαίνεται ὅτι τὸ παραγόμενο κρασὶ ἀπὸ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἀμπέλου ἦταν βέβαια μαῦρο ἢ κόκκινο, ὁπωσδήποτε ὅμως ἦταν δριμὺ καὶ στυφό, ὅπως τὸ λεγόμενο σήμερα “μπροῦσκο” (λέξη ἰταλική).
Κλείνοντας προσωρινά η wikipedia σήμερα αναφέρει:
Σύνθεση
Ήταν φτιαγμένο κυρίως από νερό, χοντραλεσμένο κριθάρι (πτισάνη) και βότανα (κυρίως γλήχωνα, βότανο παρόμοιο με την μέντα). Αναφέρεται ότι χρησιμοποιούνταν επίσης και μυρωδικά όπως το κύμινο.[1] Χρησιμοποιούνταν στο αποκορύφωμα των Ελευσίνιων Μυστηρίων για να σπάσει την ιερή αποχή από το φαγητό και το πιοτό, αλλά ήταν επίσης ένα αγαπημένο ποτό των Ελλήνων αγροτών.
Αναφορές στην Αρχαία Ελληνική Γραμματεία
Ο κυκεώνας αναφέρεται στα ομηρικά κείμενα. Η Ιλιάδα αναφέρει τα εξής συστατικά: κριθάρι, νερό, βότανα, και τριμμένο τυρί αιγών (XI, 638-641). Στην Οδύσσεια, η Κίρκη προσθέτει κάποιο μέλι και φύγει μέσα του το μαγικό φίλτρο της (Χ, 234). Στον ομηρικό ύμνο η θεά Δήμητρα αρνείται το κόκκινο κρασί αλλά δέχεται τον καμένο Κυκεώνα από νερό και κριθάρι.
Θεωρείται ότι είχε χωνευτικές ιδιότητες. Στην Ειρήνη του Αριστοφάνη (V. 712), ο Ερμής το προτείνει στον ήρωα που έφαγε πάρα πολλά ξηρά φρούτα και καρύδια. Οι αριστοκράτες τον απέφευγαν καθώς θεωρούνταν ποτό των αγροτών.
Ο Θεόφραστος απεικονίζει στους χαρακτήρες του (IV, 2-3) έναν αγρότη του οποίου η αναπνοή που αποπνέει θυμάρι ενοχλεί τους γείτονές του στην Εκκλησία.
Σε μία προσπάθεια να απαντηθεί το ερώτημα του πώς τόσοι πολλοί άνθρωποι στη διάρκεια δύο χιλιετιών είχαν οράματα χρησιμοποιώντας τον Κυκεώνα κατά τη διάρκεια της τελετής των Ελευσίνιων Μυστηρίων, εικάζεται ότι το κριθάρι που χρησιμοποιούνταν ήταν μολυσμένο από τον παρασιτικό μύκητα Ερυσίβη, οι ψυχοενεργές ιδιότητες του οποίου προκαλούσαν την έντονη εμπειρία που περιέγραφαν οι συμμετέχοντες στα Ελευσίνια Μυστήρια.
Πηγές:
https://geonews.gr/history-%CE%BA%CF%85%CE%BA%CE%B5%CF%8E%CE%BD-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%BF%CF%84%CF%8C-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%88%CF%85%CF%87%CE%B5%CE%B4%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%B4%CF%81%CE%AC%CF%83/
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CF%85%CE%BA%CE%B5%CF%8E%CE%BD%CE%B1%CF%82
